Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM),Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) 2025 yılının ilk altı ayında hayvan haklarına ilişkin verilen kanun tekliflerini, araştırma önergelerini ve yazılı soru önergelerini inceledi. Paylaşılan veriler, Meclis’in denetim ve yasama işlevinin giderek zayıflatıldığını bir kez daha ortaya koydu. Peki, bu durum hayvan hakları savunucularını nasıl etkiliyor? İşte raporun detayları ve Meclis'teki son durum.

Soru Önergeleri Cevapsız Mı Kalıyor?

Rapor için, 2025’in ilk yarısına ait 48 soru önergesi incelendi. Önergelerin 25’i CHP, 15’i DEM Parti, 4’ü İYİ Parti, 1’i TİP, 2’si Yeni Yol Grubu ve 1’i bağımsız milletvekili tarafından verildi. 26 önergeye cevap verildi, 22’si yanıtsız bırakıldı. Önergelerin 39’u Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’yı muhatap aldı. Soru önergeleri konuları oldukça geniş bir yelpazede yer alıyor:

• İthal edilen hayvanlar, ihracat ve aşılar
• Hayvan hastalıkları, barınaklar ve sokakta yaşayan hayvanlar
• Koruma altındaki hayvanlar, biyoçeşitlilik ve yaban hayvanları
• Balık ölümleri, avcılık ve balıkçılık
• Eğitim müfredatına hayvan sevgisi ile ilgili ders eklenmesi
• Hayvanların kimliklendirilmesi, hayvana yönelik şiddetin önlenmesi
• Hayvan kaçakçılığı, at, eşek, katır sayıları, tavukçuluk, süt ürünlerinin denetlenmesi

TBMM’de bir denetim aracı olarak çalışan yazılı soru önergeleri, kâğıt üzerinde hükümetin faaliyetlerini denetlemek ve bilgiye erişimi sağlamak açısından kritik bir mekanizma olmasına rağmen, uzun süredir sistematik biçimde etkisiz kılınıyor.

Kanun Teklifleri ve Araştırma Önergeleri Ne Durumda?

Rapora göre “hayvan” sözcüğüyle yapılan taramalarda 2025 yılının ilk yarısında verilen 2 kanun teklifi tespit edildi ve her ikisini de CHP İstanbul milletvekili Nimet Özdemir sundu. Aynı anahtar sözcükle ulaşılan ilgili iki Meclis araştırma önergesi ise DEM Parti milletvekilleri tarafından hazırlandı. Mevcut Meclis aritmetiği nedeniyle muhalefet partilerinin hazırladığı kanun tekliflerinin ve önergelerinin komisyonlarda bekletildiği, gündeme alınmadığı veya Genel Kurul’da çoğunluğu elinde bulunduran AKP ve MHP tarafından tartışılmadan reddedildiği de vurgulandı.

Bu durumun demokratik temsilin tek sesliliğe indirgenmesine ve Meclis’in yasama ve denetim işlevinin iktidar partisi lehine daraltılmasına yol açtığı belirtiliyor. HAKİM, hakların ancak bilgiye erişimin, hesap verebilirliğin ve çoğulculuğun korunduğu bir Meclis ortamında güçlenebileceğini vurguladı.

Sonuç: Hayvan Hakları İçin Umut Var Mı?

HAKİM'in raporu, TBMM'deki hayvan hakları konusundaki hassasiyetin yetersiz olduğunu ve muhalefet partilerinin çabalarının engellendiğini gösteriyor. Ancak, hayvan hakları savunucularının ve sivil toplum kuruluşlarının baskısı ile bu durumun değişmesi umuluyor. Bilgiye erişimin, hesap verebilirliğin ve çoğulculuğun korunması, hayvan haklarının güçlenmesi için kritik önem taşıyor. Unutmayalım ki, hayvanların yaşam hakkı, sadece yasal düzenlemelerle değil, aynı zamanda toplumun bilinçlenmesi ve duyarlılığı ile de korunabilir.